درس نهم: فعل مؤکّد

نکات محتوایی

۱- جهت بررسی تفصیلی موارد دخول نون تاکید و حکم هر مورد، مراجعه شود به: المستقصی ص۱۸۹ تا ۲۰۵

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

2- آیا همانطور که مشهور است، تأکید در ثقیله بیش از خفیفه است؟ هرچند تشدید نون ثقیله، این مدّعا را تقریب می‌کند؛ اما این سؤال به دو جهت مطرح می‌شود:

الف. اساساً نون خفیفه، امکان الحاق به برخی صیغ را ندارد و اینطور نیست که در آن صیغ، بین دو گزینه نون خفیفه و ثقیله مخیّر باشیم، تا ادعا شود که ثقیله، تأکیدی بیش از خفیفه دارد.

ب.  در قرآن کریم، فقط در دو مورد نون خفیفه به کار رفته: “لَیکوناً” (یوسف:۳۲) و “لَنسفعاً” (علق:۱۵). در هر دو مورد، به نظر می‌رسد که معنا با تأکید شدید، تناسب دارد؛ نه تأکید کمتر.

علیرغم این دو ابهام، در کتب متعدّد و معتبر قدماء و کتب متأخّر، این مطلب، ارسال مسلّم شده است: سیبویه در الکتاب ج۳، ص۵۰۹؛ و نیز ابن جنی در الخصائص ج۲، ص۳۳۸؛  ابن یعیش در شرح المفصل ج۹ ص ۳۷؛ المستقصی ص۱۸۶.

اساتید مکرّم در صورتی که درباره این دو ابهام، پاسخی دارند، در همین بخش، ارائه فرمایند.

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

3- درباره کتابت نون تاکید خفیفه، بین دو مکتب بصری و کوفی، اختلاف وجود دارد. مرحوم طبرسی ذیل آیه ۱۵ سوره علق می‌نویسد: “الاختیار عند البصریین أن تکتب بالألف لأن الوقف علیها بالألف و اختار الکوفیون أن تکتب بالنون لأنها نون فی الحقیقه”.

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

4- روشی برای تسهیل قواعد نون تأکید: برای یادگیری شیوه تاکید با نون، کافی است که فقط دو صیغه ۱ و ۳ را یاد بگیریم؛ زیرا:

الف. صیغ ۴ و ۷ و ۱۳ و ۱۴ تابع صیغه ۱ است

ب. صیغ مثنی و جمع مؤنث، وضعیت ساده و فراگیری در همه افعال دارند

ج. صیغ ۹ و ۱۰ نیز تابع صیغه ۱ هستند

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

5- پاسخ هم اندیشی درس فعل موکد:

  • سوال اول: ر.ک. المستقصی/ص۱۸۸: لا تدخلان علی فعل ماضی و العله فی ذلک …
  • سوال دوم: ر.ک. المستقصی/ص۲۱۶: حجه سیبویه و من معه فی المنع أن مثل هذه الصوره …

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

6- اعراب و بناء فعل مؤکد: البته این بحث، بحثی نحوی است، (مشاهده عکس اصلی) [ر.ک. النحو الوفی/ج۱/ص۸۸]

میانگین امتیازات: 5.0 از 1 مشارکت.
لطفا صبر کنید...

۳ دیدگاه در ”درس نهم: فعل مؤکّد

  1. با عرض تشکر از مطالب مفید ذکر شده،
    به نظر چند سؤال جای طرح دارد:
    اولا چرا امکان الحاق نون خفیفه به بعضی صیغ وجود ندارد؟ مراد کدام صیغ است؟
    ثانیا اگر الحاق در برخی صیغ ممکن نباشد و تنها در برخی صیغ میسر باشد آیا دلیل بر این است که ن تأکید ثقیله تأکیدش بیشتر نیست؟
    ثاثا: در دو آیه ذکر شده با فرض اینکه قبول کنیم با تأکید شدید تناسب دارد، این شدت تأکید به نظر می رسد منافاتی ندارد با اینکه بگوییم ن تأکید خفیفه تأکیدش کمتر از ثقیله باشد، خصوصا که اینجا لام هم داریم که اسلوب دیگری برای تأکید است و ضمیمه شده است؛
    اگر این استدلال ذکر شده درست باشد ممکن است قائلی پیدا شود و بگوید اضافه شدن اسالیب دیگر تأکیدی هم بر شدت تأکید نمی افزاید و شدت تأکیدی ن خفیفه با آنها هم مساوی است، چون اینجا مثلا می شد عبارت به جای ن خفیفه با تکرار و قسم و استفاده از إنّ و … همراه شود که تأکید بیشتری داشته باشد ولی نشده، و از آنجا که اینجا موضعِ تأکیدِ شدید است معلوم می شود که تأکید با تکرار و قسم و … شدتش بیشتر از ن تأکید خفیفه نیست.
    البته در مورد (لیکونا) ممکن است گفته شود که عطف شده به (لیسجننّ) با ن تأکید ثقیله و از این استفاده تساوی در شدت تأکید شود که به نظر به این بیان هم بتوان جواب هایی داد.

    هنوز امتیازی ثبت نشده است
    لطفا صبر کنید...
    1. سلام. پیرامون سوال اول که در رابطه با سوالات هم اندیشی بیان شده است، مراد از بعضی صیغه ها صیغه های مثنی و هم چنین جمع مؤنث است.

      میانگین امتیازات: 5.0 از 1 مشارکت.
      لطفا صبر کنید...
  2. سلام علیکم
    در مورد صیغه های مثنی گفته می شود که علت عدم امکان الحاق ن تأکید خفیفه التقاء ساکنین است، اگر در مورد صیغه های مثنی این استدلال را قبول کنیم (و مثلا نگوییم که حد اکثر یک مورد به موارد جواز التقاء ساکنین اضافه می شد و می شد مثل آلآنَ و وللضالّین) به نظر در مورد صیغه های جمع مونث مشکلی وجود نداشت، چون در مورد این دو صیغه گفته شده که الف برای عدم اجتماع سه نون در کنار هم اضافه شده است، لذا در نون خفیفه می شد اجتماع دو ن و تیازی به اضافه شدن الف نبود و التقاء ساکنینی پیش نمی آمد، لذا مانعی وجود نداشت که گفته شود مثلا یَضرِبنَن

    هنوز امتیازی ثبت نشده است
    لطفا صبر کنید...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *