درس بیست و سوم: فعل ثلاثی مزید

نکات محتوایی

۱- چرا در این درس، مسأله مبدأ اشتقاق افعال ثلاثی مزید مطرح نشد؟ به جهت اینکه این بحث، ثمره خاصی ندارد.

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

2- مطلبی که در نگاهی به کتب دیگر از دروس التصریف نقل شده، عباره اخری از معنای اِغناء است که ابن مالک در ضمن معانی غالب ابواب مزید در تسهیل آورده و در شرح تسهیل ناظر الجیش ج۸ می‌توان به امثله هر باب دست یافت. این معنا در کتاب صرف کاربردی استاد فائزی نسب در درس معانی ابواب مزید مطرح شده است.

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

3- پاسخ هم‌اندیشی درس:

براساس اطلاعات ارائه شده در کتاب “معجم صرف قرآنی”، تعداد ریشه‌های به‌کاررفته در هر یک از ابواب ثلاثی مزید به ترتیب زیاد به کم، از این قرار است:

  1. إفعال: ۲۹۸
  2. تفعیل: ۲۱۰
  3. افتعال: ۱۰۹
  4. تفعّل: ۹۸
  5. استفعال: ۷۹
  6. تفاعل: ۵۶
  7. مفاعله: ۵۱
  8. انفعال: ۲۱
  9. افعلال: ۴
  10. افعیلال: ۱

به عنوان مثال، در باب افعیلال، فقط یک ریشه (دهم، در کلمه مدهامّتان) به کار رفته است.

هنوز امتیازی ثبت نشده است
لطفا صبر کنید...

۲ دیدگاه در ”درس بیست و سوم: فعل ثلاثی مزید

  1. بسم الله الرحمن الرحیم
    در ص ۲۰۴ کتاب در مورد اینکه یک فعل ثلاثی مجرد به ابواب ثلاثی مزید برده شود یا نه، به نظر قول مرحوم رضی نقل شده است، در پاورقی شرح شافیه مرحوم رضی ج۱ ص ۸۴ محققین کتاب اقوال دیگر را نیز نقل کرده اند، از جمله قول ابن هشام در مغنی را که در مغنی اللبیب، ج‏۲، ص: ۵۲۳ می گوید:
    الأمور التى یتعدّى بها الفعل القاصر
    و هى سبعه:
    أحدها: همزه أفعل نحو (أَذْهَبْتُمْ طَیِّباتِکُمْ) (رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وَ أَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ) (وَ اللَّهُ أَنْبَتَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً، ثُمَّ یُعِیدُکُمْ فِیها وَ یُخْرِجُکُمْ إِخْراجاً) و قد ینقل المتعدّى إلى واحد بالهمزه إلى التعدى إلى اثنین نحو «ألبست زیدا ثوبا، و أعطیته دینارا» و لم ینقل متعد إلى اثنین بالهمزه إلى التعدى إلى ثلاثه إلا فى «رأى، و علم» و قاسه الأخفش فى أخواتهما الثلاثه القلبیه نحو ظن و حسب و زعم، و قیل: النقل بالهمزه کله سماعى، و قیل: قیاسى فى القاصر و المتعدى إلى واحد، و الحقّ أنه قیاسى فى القاصر، سماعى فى غیره، و هو ظاهر مذهب سیبویه.

    میانگین امتیازات: 5.0 از 1 مشارکت.
    لطفا صبر کنید...
  2. البته در درس ۲۵ کتاب دانش صرف در معنای تعدیه باب افعال، این مطلب تذکر داده شده است، احتمالا چون این مطلب مختص باب إفعال دانسته شده است همانجا به عنوان یک تذکر توسط مؤلف محترم بیان شده است.

    هنوز امتیازی ثبت نشده است
    لطفا صبر کنید...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *