درس سی و ششم: تقسیمات اسم

نکات آموزشی

لازم است در ابتدای بخش اسم، تفاوت های بخش اسم و بخش فعل بیان شود تا طلاب، خود را برای رویارویی با مباحث مربوط به اسم آماده کنند و سردرگم نشوند. به نظر می آید سه تفاوت مباحث مربوط به اسم و مباحث مربوط به فعل وجود دارد:

الف) مباحث مربوط به اسم، متنوع تر است

ب) مباحث مربوط به اسم، جزیره ای تر به نظر می رسد

ج) مباحث مربوط به اسم، بیشتر مبتنی بر سماع است و از این جهت رجوع بیشتری به لغت را می طلبد

نکات محتوایی

۱- چرا علم صرف متعرض اسم های مبنی نیست؟ ظاهرا پاسخ اصلی آن است که این اسامی، دارای یک مبدأ و اصل نیستند و مستقیما از حروف الفبا گرفته می شوند و در اکثریت قاطع آنها، اشتقاق و تصریفی صورت نمی گیرد.

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

2- اشکال: برخی مبنی ها مثل الذی، مثنی و تصغیر دارند. چرا می گویید مشمول مباحث صرفی نیست؟ پاسخ در دروس التصریف ص۶.

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

3- اسم معرب یک حرفی هم داریم؟ بله؛ کلمه فم وقتی اعراب اسماء سته بگیرد، فقط فاء الفعلش باقی می ماند

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

4- درباره نکته اول (مزید نبودن امثال شجره و جعفری و…): این مطلب، مستفاد از رویه صرفیین است و نون تنوین و الف و لام نیز از همین قبیل است. البته برخلاف نظر صرف ساده ص۱۹۸ پاورقی ۳، به نظر می‌رسد که مصغر و جمع مکسر به علت تغییر ساختار، مزید محسوب می‌شوند. همچنین در امثال کبری و حمراء نیز به علت تغییر وزن حروف کلمه، تغییر ساختاری محسوب می شود و مزید هستند.

مطلب فوق در قواعد وزن قاعده ۶ نیز مورد اشاره قرار گرفته است.

مطلب جالب زمخشری در المفصل ص ۲۴۹ درباره تاء تانیث: و الکثیر فیها أن تجی‏ء منفصله و قل أن تبنى علیها الکلمه و من ذلک عبایه و عظایه و علاوه و شفاوه.

بنابراین اگر کلمه‌ای تاء تأنیث لازمه داشته باشد مثل ناقه را باید مزید بدانیم

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

5- درباره نکته دوم، باید با توجه به نکته اول فهمیده شود بنابراین امثال قرعبلانه، هفت حرفی محسوب می شوند

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

6- در بحث الحاق، مرحوم رضی در شرح شافیه ج۱ ص ۵۲ به بعد، مطالب مفیدی بیان کرده فراجع.

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

7- جواب هم اندیشی: اگر خماسی باشند، لام الفعل دوم و سوم، مماثل خواهد بود و این خلاف نکته ای است که در ابتدای درس مضاعف آمده. بنابراین رباعی مزید و ملحق به امثال سلسبیل هستند که لام الفعل دوم تکرار شده؛ البته با فاصله یک حرف؛ نظیر اقعنساس.

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

8- شعر بیان اوزان اسم ثلاثی مجرد:

اسماء ثلاثى ده بود اى عـــــــــاقل‌

یک‌یک شمرم نگار بر صفحـــــه دل‌

فَلس و فَرَس و کَتِف عَضُد حِبر و عِنَب‌

قُفل و صُرَد و دگر عُنُــــق ‌دان و اِبِل‌

🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸🔸 🔸

9- آنچه در قالب «اولاً» در شرایط الحاق بخش اسم آمده است، لازم است در بحث الحاق بخش فعل نیز تطبیق داده شود زیرا بر اساس آنچه در بخش فعل بیان شد، لازم است باب افعال و باب تفعیل نیز ملحق به رباعی مجرد در نظر گرفته شود لکن با قید «عدم ضابطه معنایی داشتن حروف زائد» این موارد نیز از الحاق خارج می شود.

میانگین امتیازات: 3.0 از 2 مشارکت.
لطفا صبر کنید...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

34 + = 40